Tonaż statku – BRT, GT, DWT

Tonaż statku to nawet dla osób z branży określenie nie zawsze precyzyjne i jednoznaczne. Pod jednym słowem kryją się bowiem zupełnie różne miary: jedne opisują objętość statku, inne masę ładunku, jaki może zabrać, a jeszcze inne ciężar całej jednostki. Skróty GT, DWT, BRT czy wyporność łatwo pomylić, zwłaszcza że w niektórych jest słowo „tona”. W tym tekście porządkujemy je raz na zawsze.

Warto pamiętać

  • Pojemność statku (GT i NT) to miara jego objętości, wyrażana w jednostkach bezwymiarowych, a nie w tonach.
  • Nośność (DWT) to masa ładunku, paliwa i zapasów, jaką statek może zabrać, wyrażona w tonach.
  • Wyporność to masa całego statku, równa ciężarowi wypartej przez niego wody.
  • GT i DWT to zupełnie różne wielkości, mimo że obu potocznie towarzyszy słowo „tonaż”.

Co to jest tonaż statku?

Tonaż to ogólne określenie na miarę wielkości statku, ale w praktyce dzieli się na dwie zupełnie różne rodziny. Pierwsza to tonaż pojemnościowy, czyli miara objętości statku – ile ma w środku przestrzeni. Druga to nośność, czyli miara masy, jaką statek może zabrać. Do tego dochodzi jeszcze wyporność, opisująca ciężar całej jednostki. Największe nieporozumienia biorą się właśnie z mieszania tych trzech pojęć, bo część z nich podaje się w tonach, a część w jednostkach bezwymiarowych.

Dobrym punktem wyjścia jest zapamiętanie, co jest objętością, a co masą. Pojemność (GT, NT) to objętość. Nośność (DWT) i wyporność to masy wyrażone w tonach. Dwa statki o tej samej pojemności brutto mogą mieć różną nośność, bo pojemność mówi o kubaturze, a nie o tym, ile ciężaru jednostka uniesie. Samo słowo „tonaż” wywodzi się zresztą od dawnej jednostki „tun”, czyli beczki na wino, którą mierzono ładowność żaglowców – z czasem miary objętości i masy rozdzieliły się, co po części tłumaczy dzisiejsze zamieszanie pojęciowe.

Pojemność statku – GT i NT (dawniej BRT i NRT)

Pojemność brutto, oznaczana skrótem GT (z angielskiego Gross Tonnage), to miara całkowitej objętości wszystkich zamkniętych pomieszczeń statku, w kadłubie i nadbudówkach. Co kluczowe, jest wyrażona w jednostkach bezwymiarowych – GT to po prostu liczba wynikająca ze wzoru, a nie ciężar w tonach. Pojemność netto (NT, Net Tonnage) to z kolei objętość przestrzeni zarobkowej, czyli przeznaczonej na ładunek i pasażerów, otrzymywana po odjęciu od pojemności brutto pomieszczeń eksploatacyjnych, jak maszynownia czy kabiny załogi.

Pojemność brutto (GT) to miara całkowitej pojemności zamkniętych pomieszczeń statku wewnątrz kadłuba i nadbudówek, wyrażona w jednostkach bezwymiarowych – zgodnie z Międzynarodową Konwencją o Pomierzaniu Pojemności Statków z 1969 roku.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny, słownik pojęć

Wcześniej pojemność podawano inaczej. Do połowy lat 90. używano ton rejestrowych i skrótów BRT (pojemność rejestrowa brutto) oraz NRT (netto), gdzie jedna tona rejestrowa odpowiadała objętości około 2,83 metra sześciennego. Konwencja z 1969 roku ujednoliciła sposób pomiaru i wprowadziła bezwymiarowe GT i NT, a od 1994 roku ton rejestrowych zasadniczo się już nie stosuje. Dlatego dziś poprawnie mówi się o GT i NT, choć w starszych źródłach wciąż spotyka się BRT. Pojemność ma bardzo praktyczne znaczenie: na jej podstawie nalicza się opłaty portowe i tonażowe, ustala wymagania przepisów oraz minimalną liczebność załogi. Statek, którego pojemność ustalono zgodnie z konwencją, otrzymuje międzynarodowe świadectwo pomiarowe, a wiele przepisów odwołuje się właśnie do progów GT, na przykład powyżej 500. Pojemność jest więc jednym z podstawowych parametrów każdej jednostki opisywanej w przewodniku po żegludze i statkach.

Nośność statku – DWT

Nośność, oznaczana skrótem DWT (Deadweight Tonnage), to maksymalny ciężar, jaki statek może przyjąć, nie zanurzając się poniżej dopuszczalnej linii ładunkowej. Składa się na niego nie tylko ładunek, ale też paliwo, zapasy, woda, balast oraz załoga i pasażerowie. Nośność wyraża się w tonach i – w odróżnieniu od pojemności – jest miarą masy. To właśnie DWT mówi, ile statek realnie „uniesie”.

Co ważne, nośność nie obejmuje masy własnej statku. Opisuje wyłącznie to, co można na niego załadować. Dlatego DWT jest podstawową miarą wielkości statków, których sensem jest przewóz ciężkich ładunków – masowców i tankowców. Gdy czytasz, że tankowiec ma 300 000 DWT, oznacza to, że tyle ton ładunku i zapasów jest w stanie zabrać.

Nośność mierzy się przy zanurzeniu do letniej linii ładunkowej, którą wyznacza znak wolnej burty namalowany na burcie – to on decyduje, jak głęboko wolno zanurzyć kadłub, a więc ile realnie można załadować. Największe tankowce, tak zwane VLCC, mają nośność rzędu 300 000 ton, co czyni je jednymi z najcięższych ruchomych obiektów, jakie zbudował człowiek.

Wyporność statku – masa całej jednostki

Wyporność to masa całego statku, równa – zgodnie z prawem Archimedesa – ciężarowi wody wypartej przez zanurzony kadłub. Rozróżnia się wyporność statku pustego (masa samej jednostki bez ładunku, paliwa i zapasów) oraz wyporność statku załadowanego (masa jednostki gotowej do drogi). Różnica między nimi to właśnie nośność: DWT to tyle, ile trzeba dołożyć do pustego statku, by osiągnąć jego pełne załadowanie.

W praktyce wyporność podaje się najczęściej dla okrętów wojennych, bo tam nie ma „ładunku” w sensie handlowym, a liczy się masa całej jednostki. Statki handlowe opisuje się raczej nośnością lub pojemnością, zależnie od tego, co wożą.

GT, DWT i wyporność – jak ich nie mylić

Najprościej ująć to tak: pojemność mówi, ile statek ma miejsca w środku, nośność – ile ciężaru zabierze, a wyporność – ile sam waży z ładunkiem. Dobrze widać to na przykładzie: wielki wycieczkowiec i tankowiec mogą mieć zbliżoną pojemność brutto, a mimo to tankowiec zabierze wielokrotnie większą masę ładunku, bo pojemność nie mówi nic o udźwigu. Poniższa tabela zestawia te miary obok siebie.

Miary statku: GT pojemność brutto, NT pojemność netto, DWT nośność i wyporność - co opisują i w jakich jednostkach
Podstawowe miary wielkości statku.

Miara Co opisuje Jednostka
GT (pojemność brutto) całkowitą objętość zamkniętych pomieszczeń wskaźnik bezwymiarowy
NT (pojemność netto) przestrzeń zarobkową (ładunek, pasażerowie) wskaźnik bezwymiarowy
DWT (nośność) ile statek zabierze: ładunek, paliwo, zapasy tony
Wyporność masę całego statku z ładunkiem tony
Objętość czy masa: pojemność GT i NT to objętość bezwymiarowa, nośność DWT i wyporność to masa w tonach, TEU to pojemność w kontenerach
Objętość czy masa – najważniejsze rozróżnienie.

Którą miarę stosuje się do jakiego statku?

Wybór miary zależy od tego, do czego statek służy. Dla jednostek przewożących ciężkie ładunki liczy się nośność, dla pasażerskich – pojemność, a dla kontenerowców używa się jeszcze innej, własnej miary.

Którą miarę stosuje się do jakiego statku: masowiec i tankowiec nośność DWT, statek pasażerski pojemność GT, kontenerowiec TEU, opłaty portowe GT i NT
Która miara pasuje do jakiego statku.

Masowce i tankowce opisuje się nośnością (DWT), bo ich zadaniem jest zabrać jak najwięcej ton surowca. Statki pasażerskie i wycieczkowce mierzy się pojemnością brutto (GT), bo tu liczy się przestrzeń dla ludzi, a nie masa ładunku – dlatego wielkie wycieczkowce mają imponujące GT, choć niską nośność. Kontenerowce podaje się natomiast w TEU, czyli w liczbie standardowych kontenerów, jakie mieszczą. A do naliczania opłat portowych i wymogów przepisów niemal zawsze służy pojemność GT i NT. To jedna z wielu morskich jednostek i miar, które w żegludze mają swoją ściśle określoną rolę.

Podsumowanie

Tonaż statku to nie jedna liczba, lecz zestaw różnych miar, które łatwo pomylić. Pojemność (GT i NT) opisuje objętość statku i jest bezwymiarowa; dawniej podawano ją jako BRT i NRT w tonach rejestrowych. Nośność (DWT) to masa ładunku, paliwa i zapasów, jaką statek może zabrać, wyrażona w tonach. Wyporność to masa całej jednostki, równa ciężarowi wypartej wody. Klucz do zapamiętania jest prosty: pojemność to objętość, nośność to udźwig, a wyporność to ciężar – i choć w nazwach przewija się słowo „tona”, opisują one zupełnie różne rzeczy.

Pobierz przewodnik po tonażu statku

Jednostronicowe zestawienie: GT, NT, DWT i wyporność – co oznaczają, w jakich jednostkach i do jakiego statku pasują. Przydatne dla uczniów, studentów kierunków morskich i osób z branży TSL.

Pobierz przewodnik (PDF)

FAQ – tonaż statku

Co to jest tonaż statku?

Tonaż to ogólna miara wielkości statku, obejmująca dwie różne rodziny: tonaż pojemnościowy (GT, NT), czyli miarę objętości, oraz nośność (DWT), czyli miarę masy ładunku. Osobno podaje się wyporność, opisującą masę całej jednostki.

Czym różni się GT od DWT?

GT (pojemność brutto) to miara objętości statku, wyrażona w jednostkach bezwymiarowych. DWT (nośność) to masa ładunku, paliwa i zapasów, jaką statek może zabrać, wyrażona w tonach. GT mówi o kubaturze, a DWT o udźwigu – to zupełnie różne wielkości.

Co to jest nośność statku (DWT)?

Nośność (DWT) to maksymalny ciężar, jaki statek może przyjąć, nie zanurzając się poniżej dopuszczalnej linii ładunkowej. Obejmuje ładunek, paliwo, zapasy, wodę, balast oraz załogę, ale nie masę własną statku. Wyraża się ją w tonach.

Co to jest wyporność statku?

Wyporność to masa całego statku, równa ciężarowi wody wypartej przez zanurzony kadłub. Rozróżnia się wyporność statku pustego i załadowanego, a różnica między nimi to właśnie nośność (DWT).

Co oznacza skrót BRT?

BRT to pojemność rejestrowa brutto – dawna miara objętości statku wyrażana w tonach rejestrowych. Od 1994 roku zasadniczo zastąpiła ją bezwymiarowa pojemność brutto (GT), choć skrót BRT wciąż pojawia się w starszych źródłach.

Źródła

  • Międzynarodowa Konwencja o Pomierzaniu Pojemności Statków z 1969 roku (GT i NT)
  • Główny Urząd Statystyczny – słownik pojęć (pojemność brutto GT, nośność DWT)
  • Encyklopedia PWN – hasła „pojemność statku”, „tonaż”
  • Polski Rejestr Statków – pomiar pojemności i nośności jednostek

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *